Հայոց լեզու 5 82, 83, 85, 86 վարժությունները 

Նոյեմբերի 30

Հայոց լեզու 5 գրքից գրի՛ր 82, 83, 85, 86 վարժությունները:

82. Տրված բառերը բաժանիր երկու խմբի (տես 81-րդ վարժությունը):

ա) նկար, գլուխ, հինգ, ուրախ, փետուր, շյուղ, գրպան, քաղաք, անուն, օրացույց:

բ) ուրախություն, նորություն, երկմտություն, շաբաթական, փետրագնդակ, գլխակորույս:

83. Ինքտ անվանիր 81-րդ վարժության բառերի, շարքերը (ընդանուր անուններ գտիր բառաշարքի համար) և տրված նախադասությունները լրացրո՝ւ:

85. Պարզ և բաղադրալ բառերը տեղադրիր տրված նախադասությունների մեջ և նախադասությունները լրացրո՝ւ:

Այն բառերը, որոնց մեջ հնարավոր չէ առաձնացնել բառ կազմող իմաստակիր մասերը, պարզ բառերն են օրինակ՝ ծով, նկար, գլուխ:

Այն բառերը, որոնք հնարավոր է բաժանել բառ կազմող իմաստակիր, մասերի բաղադրյալ բառեր են օրինակ՝ հեռախոս — հեռ + ա + խոս բարկություն — բարկ + ություն, օրացույց — օր + ա + ցույց, շաբաթական — շաբաթ + ական:

86. Տրված բառերի ընդանուր մասերը գտիր դրանց ուղիղ ձևերը գրիր և տրված բառերը բացատրիր:

ԱՌԱՍՊԵԼ ԵՎ ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆ 

Նոյեմբեր 29-դեկտեմբեր 3

ԱՌԱՍՊԵԼ ԵՎ ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆ

Առասպելները ստեղծվել են շատ հին ժամանակներում և սկզբնական շրջանում եղել են բանավոր: Աշխարհի բոլոր ժողո- վուրդներն էլ ունեն իրենց առասպելները: Հին Հայաստանում ևս
առասպելները շատ սիրված և տարածված են եղել: Առասպելների հերոսները սովորաբար դյուցազուններ են, այսինքն’ ոչ սովորա­կան քաջությամբ օժտված մար­դիկ։ Դյուցազուններն իրենց ար­տաքին տեսքով էլ են տարբեր­վում սովորական մարդկանցից. նրանք հաղթանդամ են, արտա­կարգ ուժեղ, շատ քաջ և միշտ հերոսական գործեր են կատա­րում։ Առասպելները շատ երևա­կայական պատմություններ են, որպես օրինակ հիշենք Տորք Ան­գեղի մասին պատմող առասպե­լը։ Տորքը առասպելում ներկա­յացված է անիրական, չափա­զանց երևակայական արտաքի­նով և հատկություններով։ Մովսես Խորենացին, նկարագրելով Անգեղյա Տորքին, գրում է. «Ո՜հ, չափազանց առասպել է այս, առասպելների առասպել»։

Սակայն շատ հաճախ առասպելների մեջ ընդգրկված են պատ­մական ճշմարիտ իրողություններ։

Հայ ժողովրդական առասպելների մեծ մասը մեզ է հասել Մովսես Խորենացու շնորհիվ:

Առասպելները, պատմելով անց­յալի մասին, մեզ նախ և առաջ ինչ- որ բան են բացատրում։ Այսպես օրինակ՝ Պատմահայր Մովսես Խորենացին Հայկի և Բելի առասպելը պատմելուց առաջ ներկայացնում է հսկաների սերունդը և նրանցից մեկին՝ Հայկին: Նա մեզ բացատրում է, թե ովքեր էին այդ հսկաները, որտեղից առաջացան նրանք և այլն:

Աստվածներից առաջինները ահեղ էին և երևելի, և աշխարհի մեծամեծ բարիքների պատճառ, աշխարհի և բազմամարդության սկիզբ: Սրանցից առաջ եկավ հսկաների սերունդը, անհեթեթ, հաղթանդամ, վիթխարի մարդիկ, որոնք ամբարտավանությամբ հղանալով ծնան աշտարակաշինության ամբարիշտ խորհուրդը, որը և ձեռնարկեցին իրագործելու: Աստվածների ցասումից ինչ-որ ահագին և աստվածային հողմ փչելով կործանում է աշտարակը և մարդկանց յուրաքանչյուրին տալիս է (մյուսներին) անհասկանալի լեզուներ, որով նրանց մեջ աղմուկ և շփոթություն է ընկնում: Սրանցից մեկն էր և Հապետոսթյան Հայկը, անվանի և քաջ նախարարը, հաստ աղեղով և հզոր նետաձիգ:

Դրանից բացի առասպելը նաև ինչ-որ բան հիմնավորում է, պատճառաբանում: Այսպես, պատմելով մեր նախահայր Հայկի մասին, Խորենացին եզրափակում է՝ իսկ մեր աշխարհը մեր Նախնի Հայկի անունով կոչվում է Հայք։

Այսպիսով, առասպելները կարևոր նշանակություն ունեն ժողովրդի պատմությունը, հատկապես այդ պատմության շատ հին ժամանակները հասկանալու համար:

Արա Գեղեցիկ և Շամիրամ

Արտաշես և Սաթենիկ

Հայկ և Բել

Վահագն Վիշապաքաղ

Տորք Անգեղ

  1. Ո՞րն է ձեր ամենասիրելի
  • առասպելը, Արտաշես և Սաթենիկ
  • առասպելական հերոսը: Արտաշես և Սաթենիկ

Հայոց լեզու. վարժություներ. 77, 78, 79, 80, 81

Հայոց լեզու 5 գրքից գրի՛ր 77, 78, 79, 80, 81  վարժությունները:

77. Բառակապակցությունների իմաստներն առտահայտիր մեկական բառով:

Օրինակ՝

սրտի ձև ունեցող-սրտաձև:

Մոր քույր-մորաքույր.

Դարպաս պահող-դարպասապահ.

Ժամանակը ցույց տվող-ժամանակացույց.

Ջրի աման-ջրաման.

Գաղտնիք պահող-գաղնապահ.

Նավ վարող-նավավար.

Ծաղկի թերթիկ-ծաղկաթերթիկ.

Արագ վազող-արագավազ.

Ամենից մեծ-ամենամեծ.

Պոչ չունեցող-անպոչ.

Անուշ հոտ ունեցող-անուշահոտ.

Քարով շինված-

Կին բժիշկ-բժշկուհիշ.

Բալի ծառ-Բալենի.

78. Բառակապակցությունների իմաստներն առտահայտիր մեկական բառով:

Օրինակ՝ բարձր հասակ ունեցող — բարձրահասակ:

Բարի սիրտ ունեց-բարեսիրտ

Խիղջ չունեցող-անխիղջ

Բարձր ձայնով-բարձրաձայն

Միշտ ժպտում-ժպտերես

Գանձը պահելու տեղ-գանձարան

Կապույտ աչքերով-կապուտաչյա.

Արքաի որդի-արքայորդի

Հույների երկիր-հունաստան

Փոքր էշ- իշուկ

Ծաղիկներով զարթարված-ծաղկազարթ

Քաղաքում ապրող-քաղաքացի

Հայերի երկիր-Հայաստան

79. Բառակապակցությունների իմաստներն առտահայտիր մեկական բառով:

Ավետիս (բարի լուր) բերող-ավետաբեր

Արագ ընթացող-արագընթաց

Բաժակը ձեռքին արտասանվող ճառ-բաժակաճառ

Վեպ գրող-վեպագիր

Բառարան գրող-բառագրող

Առտասահման ապրող մարդ-առտասահմանցի

Բույսերի մասին գիտություն-բնագիտություն

80. Եթե հնարավոր է ցույց տուր բառը կազմող մասերը:

Օրինակ՝

Գրասեղան — գր (գիր) + ա + սեղան:

Պահարան — պահ + արան:

Դուռ — չի բաժանվում:

Հականիշ — հակ + ա + նիշ:

Բանջարանոց — բանջար + ա + նոց:

Աշակերտ — աշ + ա + կերտ:

Աշակերտական — աշա + կերտ + ա + կան

տարրական — տարր+ա+կան

գլխավոր-գլխ+ա+վոր

կարմիր-կար+միր

դաշտամուկ-դաշտ+ա+մուկ

հյուր-չի բաժանվում

հարստություն-հարս+տ+ություն

կերառատ-կեր+առատ

վտանգ-չի բաժանվում

Շփման ուժեր: Շփումը բնության մեջ, կենցաղում

Շփման ուժ է առաջանում, երբ հպվող մարմինները տեղաշարժվում են միմյանց նկատմամբ: Շփման ուժի առաջացման գլխավոր պատճառը մարմինների մակերևույթների խորդուբորդությունն է:
Բնության մեջ, տեխնիկայում և կենցաղում շփումն ունի մեծ նշանակություն: Այն կարող է լինել օգտակար և վնասակար:

1. Շփման ի՞նչ տեսակներ գիտեք: Օգտակար և վնասակար
2. Ի՞նչ դեր է կատարում շփումը բնության մեջ, տեխնիկայում և կենցաղում:
3. Բնագիտական մի փորձ կատարիր:

Ավ. Իսահակյանի «Այդ ոչինչը ես եմ» առակը.

Կարդա՛ Ավ. Իսահակյանի  «Այդ ոչինչը ես եմ»  առակը:

Տեքստից դո՛ւրս գրիր անհասկանալի բառերը և բառարանի օգնությամբ բացատրի՛ր:

Ցնցոտիների-քրքրված շոր.

Դերվիշ-մահմեդականների թափառական կրոնավոր.

Անվրդով-անխռով.

Շահն-օգուտ.

Նվարդյուն-?

Գոցում-գոցել 

Նայի՛ր այս պատմության ֆիլմը և գրի՛ր քո կարծիքը ֆիլմի մասին:

ՄԵՍՐՈՊ ՄԱՇՏՈՑ. ՀԱՅՈՑ ԳՐԵՐԻ ՍՏԵՂԾՈՂԸ

Նոյեմբեր 15-19

ՄԵՍՐՈՊ ՄԱՇՏՈՑ. ՀԱՅՈՑ ԳՐԵՐԻ ՍՏԵՂԾՈՂԸ

Երբևէ մտածել եք հայոց գրերի գեղեցկության և կատարելիության մասին։ Եկեք ևս մեկ անգամ խոսենք հայոց այբուբենի ստեղծող՝ լեզվաբան, աստվածաբան և վարդապետ Մեսրոպ Մաշտոցի մասին, ում դերը հայ ազգային ինքնության պահպանման գործում հնարավոր չէ գերագնահատել։

ՄԵՍՐՈՊ ՄԱՇՏՈՑ։ԿՅԱՆՔԸ

Հայտնի է, որ Մեսրոպ Մաշտոցը ծնվել է 361 կամ 362 թվականին։ Նրա աշակերտ Կորյունը նշում է, որ Մաշտոցը լավ կրթություն է ստացել և տիրապետում էր հունարեն, պարսկերեն, ասորերեն և վրացերեն լեզուներին։

Այն օրերին, չնայած նրան, որ Հայաստանն առաջին էր ընդունել քրիստոնեությունը որպես պետական կրոն, ժողովուրդը չէր կարողանում ընթերցել օտար լեզվով գրված Աստվածաշունչը և հասկանալ քրիստոնեության գաղափարները։ Վարդապետները ընթերցում էին հունարեն Աստվածաչունչը և բանավոր ներկայացնում ժողովրդին, քանի որ չկային հայերեն տառեր։

4-րդ դարի վերջում Հայաստանը հայտնվել էր ծանր իրավիճակում։ 387 թվականին հայկական պետությունն առաջին անգամ բաժանվել էր Բյուզանդական կայսրության և Սասանյան Պարսկաստանի միջև։

Երկիրը՝ բաժանվելով երկու մասի, կորցրեց իր անկախությունը, ազգային, քաղաքական ու կրոնական միասնությունը, ինչը կարող էր հանգեցնել հայ ազգի միաձուլմանը զավթիչներին։

ՀԱՅ ԳՐԵՐԻ ԳՅՈՒՏԸ

Երկրի և հայ ազգի համար ստեղծված տվյալ դժվարին իրավիճակում հայ գրերի գյուտը դարձել էր այն միակ ելքը, որը կօգներ պահպանել երկու մասի բաժանված և օտար տիրապետության տակ գտնվող ժողովրդի ինքնությունը և մշակութային ու կրոնական միասնությունը։ Այս պայմաններում է, որ Մեսրոպ Մաշտոցը նախաձեռնում է հայ գրերի ստեղծումը։

405 թվականին Մաշտոցը ստեղծում է հայոց գրերը, որոնք կատարելապես համապատասխանում էին հայոց լեզվի հնչունային համակարգին։ Մեսրոպյան այբուբենն ունեև 36 տառ, որոնց հետագայում ավելացվեցին ևս երեքը։

ԱՍՏՎԱԾԱՇՆՉԻ ԹԱՐԳՄԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ

Գրերի ստեղծումից հետո Մեսրոպ Մաշտոցը և ՍահակՊարթևն իրենց աշակերտների հետ միասին սկսել են Աստվածաշնչի թարգմանությունը։ Կարժ ժամանակում Սուրբ գիրքը թարգմանվել է հայերեն։

Ահա հայերեն թարգմանված առաջին նախադասությունը.

<<Ճանաչել իմաստությունը և խրատը, իմանալ հանճարի խոսքը>>։

ՄԵՍՐՈՊ ՄԱՇՏՈՑԻ ԺԱՌԱՆԳՈՒԹՅՈՒՆԸ

Մեսրոպ Մաշտոցը մահացել է 440 թվականին։ Մաշտոցի մահից հետո նրա մարմինը տեղափոխում են Օշական (գյուղ Արագածոտնի մարզում, Քասաղ գետի ափին), որտեղ երեք տարի ամց հազրապետ Վահան Ամատունին մատուռ է կառուցում Մաշտոցի շիրիմի վրա։

Մայրաքաղաքի կենտրոնական փողոցներից մեկը՝ Մեսրոպ Մաշտոցի պողոտան, նույնպես կրում է մեծ հայիանունը։ Այս փողոցը տանում է դեպի Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարան՝ հին ձեռագրերի և փաստաթղթերի պահպանման և ուսումնասիրման կենտրոն։ Շենքի դիմաց կանգնեցված է Մաշտոցի արձանը՝ նրա աշակերտ Կորյունի հետ։

Հայաստանում կա նաև հայոց այբուբենին նվիրված համալիր, որը գտնվում է Արագածոտնի մարզում՝ Արտաշավան գյուղի մոտակայքում։ Այստեղ կանգնեցված են հայկական այբուբենի 39 տառերի քարե արձանները։ Համալիրը կառուցվել է 2005 թվականին՝ հայկական այբուբենի ստեղծման 1600-ամյակի առթիվ։

ԱՄՓՈՓՈՒՄ

Մեսրոպ Մաշտոցը հայ ազգային հերոս է և մեծ վարդապետ, որի առաքելությունը հայերի որպես ազգի պահպանությունն էր։

Գրող Ավետիք Իսահակյանը այսպես է ասել Մաշտոցի մասին. <<Մեսրոպ Մաշտոցի ստեղծած տառերը փրկեցին հայոց լեզուն և մշակույթը>>։

Իր պատմության ընթացքում հայ ազգը շատ է պայքարել իր ինքնությունը, լեզուն և կրոնը պահպանելու համար։ Մաշտոցի գյուտն այթսօր էլ ծառայում է այդ մեծ նպատակին։

Առաջադրանք

  • Ի՞նչ նշանակություն ունեցավ հայոց գրերի ստեղծումը։
  • Որտե՞ղ է գտնվում Մաշտոցի գերեզմանը։ Օշական գյուղ Արագածոտնի մարզում, Քասաղ գետի ափին:
  • Մեսրոպ Մաշտոցի անունը կրող ի՞նչ վայրեր կան Երևանում։

Նոյեմբերի 19

Հայոց լեզու 5 գրքից գրի՛ր 68, 69, 70, 72  վարժությունները:

68. Փորձի՛ր բացատրել, թե տրված զույգերն ինչո՛ւ են կոչվում համանուններ:
Մարտ-մարտ, սեր-սեր, հոր-հոր, հոտ-հոտ, անտառ-անտառ, արի-արի, կար-կար:

69 Ընտգծված բառերիը և արտահայտությունների փոխարեն փակագծերում տրվածներից մեկը գրի՛ր:

Որ խոսքը կարճեր (Կարճ կապեր) ավելորդ բաներ չեր ասի: (Կարճ կապեր, երկար չէր)

Պարանը կարճ էր (երկար չէր) աշտարակի ծայրին չհասավ: (Կարճ կապեր, երկար չէր)

Գլուխը կախ էր (խոնար էր) ու սիրտը կոտրված: (Խոնար էր, իջեցներ)

Դույլը ջրհորը կախեր (իջեցներ) թե չէ, թզուկը հայտնվելու է: (Խոնար էր, իջեցներ)

Դռան ժանգոտ փակի (կողպեկի) վրա ինչ-որ թուղտ դրեց ու գնաց: (Կողպեկի, ծածկի)

Եթե պատուհանը փակի (ծածկի) ցուրտ չի լինի: (Կողպեկի, ծածկի)

70. Որոշի՛ր, թե ընտգծված բառին տրված հարցերից որ՞ն է համապատասխանում:

Հեռռվում երևացին նավեր: (ի՞նչ, ինչե՞ր)

Հեռվում երևացողը նավ էր: (ի՞նչ, ինչե՞ր)

Քաղաքում կային այգիներ: (ի՞նչ, ինչե՞ր)

Դա քաղաքի ամենամեծ այգին էր: (ի՞նչ, ինչե՞ր)

Ի՛նչ ծանոթ ձայն էր: (ի՞նչ, ինչե՞ր)

Դրսից ծանոթ ձայներ էին լսվում: (ի՞նչ, ինչե՞ր)

Եթե բարձր ձայներ, ամպայման կլսեինք: (ինչե՞ր ի՞նչ աներ)

Ձեր տղան էր եկել: (ո՞վ, ովքե՞ր)

Տղաներ եկան, որ օգնեն: (ո՞վ, ովքե՞ր)

Դա առաջնորդին ծանոթ նետ էր: (ի՞նչ, ինչե՞ր, ի՞նչ աներ)

Տղան փետուրներից սարքել էր նետեր: (ի՞նչ, ինչե՞ր, ի՞նչ աներ)

Որ դիպուկ նետեր, ոսկե խնձորը կգցեր: (ի՞նչ, ինչե՞ր, ի՞նչ աներ)

72. Կետերի փոխարեն գրի՛ր փակագծերում տրված համապատասխան բառը կամ արտահայտությունը:

Ծառերին արթնացնողը քամին էր:

Այտ օրվանից հետո շատ քամիներ են փչել:

Տարբեր պարեր են սովորեցնում դպրոցում:

Դա չտեսնված մի պար էր:

Պարտեզի բոլոր ծաղիկերը սպիտակ են:

Եթե բոլոր ծաղիկները միանգամից սպիտակեն լա՞վ կլինի:

Թող հենց հիմա աչքերը փակեն ու քնեն:

Բոլոր դռները փակ են մի՞թե տանը մարդ չկա:

Անծանոթ համ էր այդ մրգից չէի կերել:

Տարբեր խոհարարների եփած նույն անունով ճաշերը տարբեր համեր ունեն:

Ուղղանկյուն

Դասարանական և տնային առաջադրանքներ
1․ Ուղղանկյան կողմերից մեկը 3 սմ է, մյուսը 7սմ: Գտիր ուղղանկյան պարագիծը և մակերեսը։ 3×7=21

2×7+2×3=20

2․Ուղղանկյան կողմերից մեկը 5 սմ է, մյուսը 9սմ: Գտիր ուղղանկյան պարագիծը և
մակերեսը։

5×2+2×9=28

9×5=45
3․ Ուղղանկյան կողմերից մեկը 25 սմ է, մյուսը` 18սմ: Գտիր ուղղանկյան պարագիծը և
մակերեսը։

2×25+2×18=86
4․Հաշվիր ուղղանկյան պարագիծը, եթե հայտնի է, որ նրա մակերեսը 3600 սմ է, իսկ
կողմերից մեկը՝ 40սմ։

  1. Ուղղանկյան լայնությունը 23 մ է, իսկ երկարությունը լայնությունից մեծ է 7 մ-ով։
    Որքա՞ն է ուղղանկյան մակերեսը։

23+7=30

30×23=690
6.Հաշվիր ուղղանկյան պարագիծը, եթե հայտնի է, որ նրա լայնության և երկարության
գումարը 16 սմ է։ 16×2=32

7.Քառակուսու կողմը 4 մ է։ 3 այդպիսի քառակուսիների կպցնելով իրար ստացվել է
ուղղանկյուն։ Գտեք այդ ուղղանկյան մակերեսը։ 16×4=64
8․ Երբ ուղղանկյան լայնությունը մեծացրեցին 5 սմ-ով, իսկ երկարությունը՝ 10 սմ-ով,
ապա ստացված ուղղանկյան պարագիծը հավասարվեց 80 սմ-ի։ Որքա՞ն էր ուղղանկյան
պարագիծը։ 80-2=78
9․ 24 սմ պարագիծ ունեցող ուղղանկյունը տրոհված է 18 և 12 պարագծերով երկու փոքր
ուղղանկյունների ինչպես ցույց է տրված նկարում։ Գտնել մեծ ուղղանկյան մակերեսը։

  • 12սմ÷4սմ=3սմ
  • 24սմ÷2սմ֊3սմ=9սմ
  • 9սմ×3սմ=27սմ

10․ Նկարում պատկերված են երկու ուղղանկյուններ, որոնցից մեկի կողմերի երկարություններն են 9 և 12, իսկ մյուսինը՝ 8 և 10։ Կապույտ պատկերի մակերեսըհավասար է 80-ի։ Գտնել նարնջագույն մասի մակերեսը:

Ինձ համար ամենաթանկ բանը

Ինձ համար ամենաթանկ բանը իմ ընտանիքն է: Ամեն բանում նրանք իմ կողքին են:Կյանքում ամենինչ սկսվում է ընտանիքից: Յուրաքանչյուր դժվարություն ես հախթահրում եմ իմ ընտանիքի հետ: Իմ կարծիքով,կյանքում ամենաթանկ բանը, դա քո ընտանիքն է :Ես շատ ուրախ եմ,որ նրանք են իմ ընտանիք:

   

Նոյեմբերի 15

  • Ավ. Իսահակյանի «Ամենապիտանի բանը «հեքիաթը դերերով պատմել սովորի՛ր: 
  • Կապույտով նշված բառերի հոմանիշները գրի՛ր:
  • Երկիր-երկրագունդ.
  • Իմաստուն-խելոք.
  • Վեհ կամք-բարձր, տոկունություն.
  • Շտեմարան-ամբար.
  • Փափագ-ցանկություն.
  • Ուղի-
  • Բարքեր-վարք.
  • Կանաչով նշված բառերի հականիշները գրի՛ր:
  • Ամենապիտանի-
  • Վառեց-հանգցնել.
  • Իմաստուն-հիմար.
  • Լույս-մութ.
  • Լցնես-դատարկել.
  • Երիտասարդ-ծեր.